FSA là viết tắt của Financial Statement Analysis, môn Phân tích báo cáo tài chính, chiếm 11 tới 14 phần trăm đề thi CFA Level 1. Cùng với Ethics, Equity Investments và Fixed Income, bốn môn này gộp lại chiếm gần một nửa số câu hỏi.
Kế toán trả lời câu hỏi ghi nhận thế nào cho đúng chuẩn mực. FSA đứng ở bước sau đó, xem con số đã ghi nhận nói lên điều gì và doanh nghiệp có đang dùng quyền lựa chọn kế toán để làm đẹp nó hay không.
Vai trò của báo cáo tài chính, và vai trò của việc phân tích
Hai thứ này khác nhau, và đề thi có hỏi.
Báo cáo tài chính cung cấp thông tin về hoạt động, tình hình tài chính và những thay đổi trong tình hình tài chính, phục vụ nhà đầu tư, nhà cung cấp, người cho vay và các bên liên quan.
Phân tích báo cáo tài chính dùng chính các báo cáo đó, kết hợp thông tin bên ngoài, để đánh giá hiệu quả hoạt động quá khứ, hiện tại và tiềm năng tương lai, nhằm ra quyết định đầu tư. Ban điều hành cũng làm việc này, nhưng để ra quyết định vận hành và huy động vốn.
Điểm cần nhớ: báo cáo là đầu vào, phân tích là quá trình, và kết luận đầu tư là đầu ra.
Bốn báo cáo và câu hỏi mỗi báo cáo trả lời
| Báo cáo | Thời điểm hay thời kỳ | Trả lời câu hỏi |
|---|---|---|
| Bảng cân đối kế toán | Một thời điểm | Doanh nghiệp đang có gì và nợ ai bao nhiêu |
| Báo cáo kết quả kinh doanh | Một thời kỳ | Doanh nghiệp lãi lỗ ra sao trong kỳ |
| Báo cáo lưu chuyển tiền tệ | Một thời kỳ | Tiền thật đi vào và ra từ đâu |
| Báo cáo thay đổi vốn chủ sở hữu | Một thời kỳ | Vốn chủ biến động vì lý do gì |
Khác biệt thời điểm và thời kỳ là gốc của nhiều câu hỏi tính toán. Khi tính vòng quay hàng tồn kho, tử số là giá vốn của cả kỳ còn mẫu số là tồn kho tại một thời điểm, nên phải lấy tồn kho bình quân đầu kỳ và cuối kỳ chứ không lấy số cuối kỳ.
Ba thành phần của bảng cân đối:
- Tài sản: nguồn lực doanh nghiệp kiểm soát, có tiềm năng tạo lợi ích kinh tế tương lai
- Nợ phải trả: nghĩa vụ hiện tại phát sinh từ giao dịch quá khứ, phải thanh toán bằng nguồn lực
- Vốn chủ sở hữu: phần còn lại sau khi lấy tài sản trừ nợ
Chú ý cụm “kiểm soát” chứ không phải “sở hữu”. Đây là lý do tài sản thuê tài chính vẫn nằm trên bảng cân đối của bên đi thuê.
Ngoài bốn báo cáo còn gì
Câu hỏi dạng “nguồn thông tin nào” xuất hiện đều đặn. Bốn báo cáo chỉ là phần lõi.
- Thuyết minh báo cáo tài chính: nói rõ chính sách kế toán đã chọn, và đây thường là chỗ tìm thấy thứ đáng chú ý nhất
- Báo cáo kiểm toán: ý kiến kiểm toán viên, phân biệt chấp nhận toàn phần với ngoại trừ
- MD&A: phần ban điều hành tự bình luận, mang tính chủ quan
- Thông tin ngoài báo cáo: thông cáo báo chí, earnings call, dữ liệu ngành
Quy trình phân tích
Chương trình mô tả sáu bước, và điểm mấu chốt là hai bước đầu:
- Xác định mục đích và bối cảnh phân tích
- Thu thập dữ liệu
- Xử lý dữ liệu
- Phân tích và diễn giải
- Kết luận và khuyến nghị
- Theo dõi
Bước một quyết định mọi thứ phía sau. Phân tích để cho vay ngắn hạn thì trọng tâm là thanh khoản. Phân tích để mua cổ phiếu dài hạn thì trọng tâm là khả năng sinh lời bền vững. Cùng một bộ báo cáo, hai mục đích cho hai kết luận khác nhau, và điều đó không mâu thuẫn.
Bản đồ 14 module
Môn FSA trải trên 14 learning module, chia thành bốn cụm:
| Cụm | Module | Nội dung |
|---|---|---|
| Nền tảng | M1–M2 | Vai trò báo cáo, chuẩn mực báo cáo tài chính |
| Đọc từng báo cáo | M3–M6 | Income statement, balance sheet, cash flow I và II |
| Khoản mục chuyên sâu | M7–M10 | Tồn kho, tài sản dài hạn, nợ dài hạn và vốn, thuế thu nhập |
| Ứng dụng | M11–M14 | Chất lượng báo cáo, kỹ thuật phân tích, ứng dụng, mô hình hoá |
Cụm ba là nơi tập trung câu hỏi tính toán khó nhất: FIFO so với bình quân gia quyền, vốn hoá so với ghi nhận chi phí, và thuế hoãn lại DTA với DTL.
Cụm bốn, đặc biệt Module 11 về chất lượng báo cáo, là phần nhiều người bỏ qua vì ít công thức. Đó là sai lầm: nó có tỷ trọng câu hỏi không nhỏ và học nhanh hơn hẳn cụm ba.
Học FSA theo thứ tự nào
Thứ tự trong giáo trình đi từ báo cáo tổng quát tới khoản mục chi tiết. Với người tự học, có một điều chỉnh đáng cân nhắc: học báo cáo lưu chuyển tiền tệ trước báo cáo kết quả kinh doanh.
Lý do là dòng tiền khó bị bóp méo hơn lợi nhuận. Nắm chắc dòng tiền trước thì khi quay lại đọc income statement, các thủ thuật ghi nhận doanh thu sớm hoặc hoãn chi phí lộ ra rõ hơn nhiều.
Chuẩn bị cho phần này
FSA là môn nặng nhất về khối lượng đọc trong Level 1. Cách ôn hiệu quả là bám learning module chứ không đọc tuần tự từ đầu tới cuối, vì các module gần như độc lập với nhau sau khi đã nắm hai module nền tảng.