Ethics chiếm 15 tới 20 phần trăm đề CFA Level 1, tỷ trọng lớn nhất trong mười môn. Điểm mất ở phần này thường đến từ việc đọc xong vẫn chưa xác định được một tình huống cụ thể rơi vào nhóm nào trong bảy nhóm Standards, do đó bài này dựng bản đồ đầy đủ: Code of Ethics gồm gì, bảy nhóm Standards phân chia ra sao, và dấu hiệu nhận biết nhóm nào áp dụng.
Code of Ethics và Standards là hai thứ khác nhau
Đây là chỗ nhầm đầu tiên và nó ảnh hưởng tới cách trả lời câu hỏi.
Code of Ethics là tuyên bố nguyên tắc, ngắn, mang tính định hướng. Nó nói bạn nên là người thế nào.
Standards of Professional Conduct là quy tắc hành vi cụ thể, chia bảy nhóm với nhiều tiểu mục. Nó nói bạn được làm gì và không được làm gì.
Khi đề hỏi “hành vi này vi phạm điều nào”, đáp án gần như luôn là một Standard cụ thể chứ không phải Code of Ethics, vì Code không đủ chi tiết để kết luận vi phạm.
Bảy nhóm Standards
| Nhóm | Tên | Nội dung cốt lõi |
|---|---|---|
| I | Chuyên nghiệp | Hiểu luật, độc lập khách quan, không xuyên tạc, không có hành vi sai trái |
| II | Sự liêm chính của thị trường vốn | Thông tin nội bộ, thao túng thị trường |
| III | Trách nhiệm đối với khách hàng | Trung thành thận trọng, đối xử công bằng, phù hợp, trình bày hiệu quả, bảo mật |
| IV | Trách nhiệm đối với công ty chủ quản | Trung thành, thù lao thêm, trách nhiệm giám sát |
| V | Phân tích, khuyến nghị và hoạt động đầu tư | Cơ sở hợp lý, truyền đạt, lưu giữ hồ sơ |
| VI | Xung đột lợi ích | Công bố xung đột, ưu tiên giao dịch, phí giới thiệu |
| VII | Trách nhiệm với tư cách thành viên hoặc ứng viên CFA | Ứng xử trong kỳ thi, tham chiếu chương trình CFA |
Học thuộc bảy tên này trước khi đọc chi tiết. Không có bản đồ thì mọi tình huống đều trông giống nhau.
Cách nhận diện nhóm từ tình huống
Đây mới là kỹ năng đề thi kiểm tra. Câu hỏi thường mô tả một tình huống rồi hỏi vi phạm nhóm nào. Bốn câu hỏi dưới đây lọc ra được phần lớn:
Ai chịu thiệt? Khách hàng thì nhóm III. Công ty chủ quản thì nhóm IV. Toàn thị trường thì nhóm II.
Có thông tin gì bị dùng sai không? Thông tin trọng yếu chưa công bố thì nhóm II. Thông tin khách hàng thì nhóm III mục bảo mật.
Có lợi ích cá nhân xen vào không? Có thì nhóm VI, và cần phân biệt tiếp: nhận thù lao từ bên thứ ba là nhóm IV mục thù lao thêm, còn giao dịch tài khoản cá nhân trước khách hàng là nhóm VI mục ưu tiên giao dịch.
Có liên quan tới kỳ thi CFA hoặc danh xưng không? Có thì nhóm VII.
Ba tiểu mục hay bị nhầm nhất
Nhóm I mục độc lập và khách quan
Nhận quà từ bên được phân tích làm suy giảm tính độc lập. Ngưỡng xét là khả năng món quà ảnh hưởng tới nhận định, chứ giá trị món quà chỉ là một dấu hiệu tham khảo. Quà từ khách hàng vì thành tích tốt được phép nhưng phải công bố cho công ty chủ quản. Quà từ công ty mình đang phân tích thì gần như luôn có vấn đề.
Nhóm III mục đối xử công bằng
“Công bằng” không có nghĩa là “như nhau”. Được phép cung cấp mức dịch vụ khác nhau cho các hạng khách hàng khác nhau, miễn là công bố rõ và mọi khách hàng cùng hạng nhận thông tin cùng lúc. Chỗ vi phạm là phát hành khuyến nghị cho nhóm khách hàng lớn trước rồi mới tới nhóm nhỏ.
Nhóm IV mục trách nhiệm giám sát
Người giám sát chịu trách nhiệm ngay cả khi không trực tiếp thực hiện hành vi sai. Nghĩa vụ ở đây là nỗ lực hợp lý để phát hiện và ngăn ngừa vi phạm: xây dựng quy trình tuân thủ, và khi phát hiện dấu hiệu thì phải điều tra chứ không được cho qua.
Trách nhiệm nặng nhẹ tới đâu phụ thuộc mức độ kiểm soát của người đó trong tổ chức. Một trưởng nhóm không thể bị quy trách nhiệm như giám đốc tuân thủ.
Chỗ dễ mất điểm mà ít người để ý
Nhóm VII về ứng xử trong kỳ thi tưởng đơn giản nhưng có bẫy: tiết lộ nội dung đề thi sau khi thi xong vẫn là vi phạm, kể cả khi đã có kết quả. Nhiều người nghĩ nghĩa vụ chấm dứt khi rời phòng thi.
Cũng nhóm VII: viết “CFA Level 1 candidate” thì được, nhưng viết “CFA Level 1” như một danh xưng thì không, vì chương trình không cấp danh hiệu theo cấp độ.
Học Ethics theo cách nào
Ethics là môn duy nhất mà đọc nhiều lần có hiệu quả rõ rệt hơn làm bài tập nhiều. Lý do là các tình huống trong đề rất giống nhau về bề mặt và chỉ khác ở một chi tiết, nên nhận diện được chi tiết ấy đòi hỏi quen mặt chứ không phải suy luận.
Cách ôn tôi thấy hiệu quả: đọc hết một lượt để có bản đồ, rồi mỗi ngày làm mười câu tình huống và ghi lại lý do sai chứ không chỉ ghi đáp án đúng. Sau ba tuần, phần lớn lỗi lặp lại sẽ hiện ra thành vài mẫu cố định.
Chi tiết cách phân bổ thời gian cho môn này nằm ở bài cách học Ethics CFA Level 1.