Firms and Market Structures

This content was already covered in the Foundation for CFA Level I course. If you feel confident with it, you may skip this section.

Phần kiến thức này đã được trình bày trong khóa Foundation. Nếu bạn đã nắm vững nội dung ở đó thì có thể bỏ qua phần này để tiết kiệm thời gian.

[Pre.i] Tính toán và diễn giải độ co giãn của cầu theo giá, độ co giãn của cầu theo thu nhập, độ co giãn chéo và mô tả các nhân tố ảnh hưởng đến từng độ co giãn

Một số khái niệm cơ bản

Hàm cầu là một biểu thức toán học thể hiện mối quan hệ giữa lượng cầu và các yếu tố ảnh hưởng đến cầu về một loại hàng hóa trong một khoảng thời gian nhất định.

Lượng cầu của người tiêu dùng về một loại hàng hóa chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố khác nhau như giá cả của chính hàng hóa đó, thu nhập của người tiêu dùng, giá cả của các hàng hóa liên quan.

Chúng ta có thể tóm tắt ngắn gọn các mối quan hệ đó dưới dạng toán học như sau:

${\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}^{\mathrm{d}}=\mathrm{f}({\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}, \mathrm{I}, {\mathrm{P}}_{\mathrm{y}})$

Trong đó:

• ${\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}^{\mathrm{d}}$ : Lượng cầu của hàng hóa X.
• ${\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}$: Giá của hàng hóa X.
• $\mathrm{I}$ : Thu nhập của người tiêu dùng.
• ${\mathrm{P}}_{\mathrm{y}}$: Giá của hàng hóa Y.

1. Độ co giãn của cầu theo giá (own-price elasticity of demand)

Định nghĩa: Đo lường mức độ thay đổi về lượng cầu hàng hóa khi giá của chính hàng hóa đó thay đổi.

Công thức:

$\mathrm{E}\left({\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}\right)=\frac{\%∆{\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}}{\%∆{\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}}$

hoặc:

${\mathrm{E}}_{{\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}}^{\mathrm{d}}=\frac{\%∆{\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}^{\mathrm{d}}}{\%∆{\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}}=\frac{∆{\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}^{\mathrm{d}}}{∆{\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}}\times \frac{{\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}}{{\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}^{\mathrm{d}}}=\left({\mathrm{Q}}_{\mathrm{d}}\right){\text{'}}_{\mathrm{P}}\times \frac{{\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}}{{\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}^{\mathrm{d}}}=\mathrm{Độ} \mathrm{dốc} \mathrm{của} \mathrm{hàm} \mathrm{cầu} \times \frac{{\mathrm{P}}_{\mathrm{x}}}{{\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}^{\mathrm{d}}}$

Ý nghĩa: Khi giá hàng hóa X thay đổi 1% thì lượng cầu hàng hóa X thay đổi bao nhiêu phần trăm.

Với cầu dốc xuống, giá tăng làm giảm lượng cầu:

→ $∆\mathrm{P}>0$ và $∆\mathrm{Q}<0$

→ $\left({\mathrm{Q}}_{\mathrm{d}}\right){\text{'}}_{\mathrm{P}}<0$

→ Độ co giãn của cầu theo giá có giá trị âm: ${\mathbf{E}}_{{\mathbf{P}}_{\mathbf{x}}}^{\mathbf{d}}$< 0

Các trường hợp hệ số co giãn của cầu

Phân loại	Cầu ít co giãn Inelastic demand	Cầu co giãn tương đối theo giá Elastic demand	Cầu hoàn toàn không co giãn Perfectly inelastic demand	Cầu co giãn hoàn toàn Perfectly elastic demand
Giá trị độ co giãn của cầu theo giá	|Elasticity| < 1	|Elasticity| > 1	Elasticity = 0	Elasticity = $-\infty$
Đặc điểm	Những thay đổi về giá không có tác động đáng kể đến lượng cầu.	Một sự thay đổi nhỏ về giá sẽ gây ra sự thay đổi lớn hơn về lượng cầu.	Lượng cầu giữ nguyên khi giá tăng/giảm.	Lượng cầu giảm xuống 0 khi giá tăng/giảm.

Các yếu tố ảnh hưởng tới hệ số co giãn của cầu theo giá

2. Độ co giãn của cầu theo thu nhập (income elasticity of demand)

Định nghĩa: Đo lường mức độ thay đổi về lượng cầu hàng hóa khi thu nhập của người tiêu dùng thay đổi trong điều kiện các yếu tố khác giữ nguyên.

Công thức:

$\mathrm{E}\left(\mathrm{I}\right)=\frac{\%∆{\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}}{\%∆\mathrm{I}}$

Ý nghĩa: Khi thu nhập của người tiêu dùng thay đổi 1% thì lượng cầu hàng hoá X sẽ thay đổi bao nhiêu phần trăm (giả định rằng các điều kiện khác được giữ nguyên).

Phân loại:

• Hàng hóa thông thường (normal goods): Loại hàng hóa có nhu cầu tăng khi thu nhập của người tiêu dùng tăng → Độ co giãn > 0.

Ví dụ: Khi thu nhập tăng, người tiêu dùng sẽ dành dụm được nhiều tiền hơn để mua nội thất, quần áo, điện thoại,...

• Hàng hóa thứ cấp (inferior goods): Loại hàng hóa có nhu cầu giảm khi thu nhập của người tiêu dùng tăng → Độ co giãn < 0.

Ví dụ: Khi thu nhập tăng, người tiêu dùng sẽ có nhiều tiền hơn, dẫn đến nhu cầu của một số loại sản phẩm như mỳ gói, thức ăn đóng hộp, quần áo second-hand,... giảm. Những loại hàng hóa này sẽ được thay thế bởi những sản phẩm có chất lượng cao hơn.

3. Độ co giãn chéo của cầu (cross-price elasticity of demand)

Định nghĩa: Đo lường mức độ thay đổi về lượng cầu của một hàng hóa khi giá của một hàng hóa khác thay đổi.

Công thức:

$\mathrm{E}\left({\mathrm{P}}_{\mathrm{y}}\right)=\frac{\%∆{\mathrm{Q}}_{\mathrm{x}}}{\%∆{\mathrm{P}}_{\mathrm{y}}}$

Ý nghĩa: Khi giá của một hàng hóa Y thay đổi 1% thì lượng cầu của hàng hóa X thay đổi bao nhiêu %.

Phân loại:

• Hàng hóa thay thế (substitute goods): Hai hàng hóa được xem là hàng hóa thay thế nếu giá của một hàng hóa tăng khiến lượng cầu của hàng hóa còn lại tăng theo → Độ co giãn chéo > 0.

Ví dụ: Khi giá thịt lợn tăng cao, người tiêu dùng có xu hướng chuyển sang loại thịt khác như thịt gà, thịt bò nên lượng cầu về mặt hàng thịt bò và thịt gà tăng.

• Hàng hóa bổ sung (complementary goods): Hai hàng hóa được xem là hàng hóa bổ sung nếu giá của một hàng hóa tăng khiến lượng cầu của hàng hóa còn lại giảm → Độ co giãn chéo < 0.

Ví dụ: Khi giá xăng dầu tăng, nhu cầu mua xe hơi cá nhân có thể sẽ giảm do chi phí vận hành phương tiện cá nhân tăng cao. Khi đó người dân sẽ có xu hướng sử dụng các loại hình phương tiện khác.